تشخیص سنگ کوارتز اصل

وقتی از کوارتز صحبت می‌کنیم، منظور خانواده‌ای بزرگ از سنگ‌های سیلیکاتی با ساختار کریستالی شش‌ضلعی است که هم در صنعت جواهرات و هم در دکور و کلکسیون جایگاه ویژه‌ای دارند. از کریستال شفاف گرفته تا آمیتیست بنفش، سیترین طلایی، اسموکی دودی و رز کوارتز صورتی، هر کدام جذابیت و بازار خودشان را دارند. همین تنوع و محبوبیت باعث شده نمونه‌های بدل، رنگ‌شده، حرارت‌دیده و حتی رشد‌یافته در آزمایشگاه (هیدروترمال) به وفور در بازار دیده شوند. هدف این راهنما این است که شما چه یک خریدار تازه‌کار باشید و چه کلکسیونر بتوانید در دنیای پر از ادعا و ظاهرهای فریبنده، با تکیه بر مشاهده‌گری دقیق و چند تست ساده اما علمی، «کوارتز اصل» را از نمونه‌های غیرطبیعی تشخیص دهید و با تشخیص سنگ کوارتز اصل خریدی مطمئن انجام دهید.

شناخت علمی و ظاهری کوارتز؛ پایه‌ تشخیص

برای اینکه در تشخیص سنگ‌ها اشتباه نکنیم، شناخت ویژگی‌های بنیادی کوارتز ضروری است. کوارتز سختی ۷ در مقیاس موس دارد؛ یعنی اگر روی شیشه معمولی با فشار منطقی کشیده شود، خط ظریفی بر جا می‌گذارد، در حالی که خودش به‌راحتی خش نمی‌گیرد. این ویژگی به‌تنهایی قطعی نیست، اما وقتی کنار سایر شواهد قرار بگیرد، ارزشمند می‌شود. جلای کوارتز از شیشه‌ای تا روغنی متغیر است و سطح صیقلی آن نور را تمیز و براق بازتاب می‌دهد؛ نه مات و بی‌جان و نه بیش از حد پلاستیکی. شکستگی کوارتز اغلب صدفی و ناهموار است؛ یعنی اگر قطعه‌ای لب‌پری داشته باشد، کناره‌های آن به صورت قوسی و شبیه صدف دیده می‌شود، نه دندانه‌دار و کریستالی تیز مانند برخی مواد دیگر. از نظر شفافیت، بسته به نوع، از شفاف تا نیمه‌شفاف و حتی کدر دیده می‌شود؛ رز کوارتز، مثلا، معمولاً مه‌آلود است و کاملاً کریستالی و بی‌نقص نیست. وزن ویژه کوارتز حدود ۲٫۶۵ است؛ نه خیلی سنگین مثل سنگ‌های فلزدار و نه سبک مثل رزین. همین مجموعه خصوصیات اولیه، مثل یک نقشه راه عمل می‌کند که بعداً در تست‌های خانگی و مشاهده با ذره‌بین معنا پیدا می‌کند.

سایت sodoindustries در رابطه با سنگ کوارتز نوشته است:

Quartz is a kind of artificial stone. It is made of over 90% natural quartz crystals, combined with resins, pigments, and other additives, and then processed under vacuum and high pressure. Compared to natural marble, quartz, with a Mohs hardness of 7, offers higher hardness, better stain resistance, and a wider variety of colors.

انواع رایج کوارتز در بازار و نشانه‌های ظریف اصالت

کوارتز شفاف (کریستال راک) معمولاً بی‌رنگ است و اگر نور از آن عبور داده شود،الگوهای نوری ظریف ناشی از رگه‌ها یا اینکلوزیون‌های طبیعی را می‌توان دید مانند دستبند یخ. وجود حباب‌های کاملاً گرد و یکنواخت بیشتر به نفع شیشه است تا کوارتز طبیعی. در کوارتز طبیعی، درگیری‌ها حالت رشته‌ای، سوزنی، ابری یا ترک‌های مویی دارند و اگر هم چیزی شبیه حباب باشد به ندرت کامل و کروی است و معمولاً کشیدگی یا ناهمگنی نشان می‌دهد.
آمیتیست (بنفش) در طیفی از یاسی تا بنفش عمیق دیده می‌شود. در نمونه‌های اصل، رنگ به‌طور کاملاً یکنواخت توزیع نشده و «زونینگ رنگی» ظریف—نوارها یا مناطق کم‌رنگ و پررنگ—قابل تشخیص است. آمیتیست‌هایی که رنگی بسیار یکنواخت و اشباع بالا با قیمت پایین دارند، ممکن است یا رنگ‌شده باشند یا رشد‌یافته در آزمایشگاه.
سیترین (طلایی) در حالت طبیعی کمیاب‌تر از آمیتیست است. بازار پر است از سیترین‌های نارنجی تند که در واقع آمیتیست حرارت‌دیده هستند. سیترین طبیعی معمولاً زرد لیمویی تا طلایی ملایم است و برق نارنجی جیغ ندارد.
رز کوارتز (صورتی) غالباً نیمه‌شفاف و مه‌آلود است. همان ظاهر لطیفی که در بسیاری از محصولات رز کوارتز اصل دیده می‌شود. رز کوارتز کاملاً شفاف با رنگ صورتی پررنگ، احتمال رنگ‌شدگی یا منشأ غیرطبیعی دارد. رشته‌های ریز و ابرشدگی ملایم در بافت داخلی رز کوارتز طبیعی عادی است.
اسموکی کوارتز (دودی) رنگی از خاکستری تا قهوه‌ای دارد و معمولاً گرادیان رنگی ملایم نشان می‌دهد؛ مشابه رنگ‌پردازی طبیعی سنگ در دستبند اسموک. تیرگی فوق‌العاده یکنواخت و سیاه‌مانند می‌تواند مشکوک باشد و نشانه رنگ‌شدگی یا پرتودهی کنترل‌نشده باشد.

بدل‌ها و اشتباه‌های رایج در تشخیص

شیشه، رزین و پلاستیک سه بازیکن اصلی در دنیای بدل‌ها هستند. شیشه به دلیل حباب‌های گرد و سطح نسبتاً نرم‌تر (نسبت به کوارتز) و صدای تیزتری که هنگام برخورد ایجاد می‌کند، قابل تشخیص است. رزین وزن سبک و حس گرمای بیشتری در لمس دارد؛ وقتی دو مهره رزینی را به هم می‌زنید صدایی بم و خفه تولید می‌شود، در حالی که کوارتز طبیعی صدایی شفاف‌تر و زنده‌تر می‌دهد. نمونه‌های رنگ‌شده—چه مهره‌های دستبند و تسبیح و چه نگین‌های تراش‌خورده—معمولاً رنگی بیش از حد یکنواخت دارند و اگر به دقت نگاه کنید، نفوذ رنگ در ترک‌های ریز یا جمع‌شدن رنگ در حاشیه سوراخ مهره‌ها قابل مشاهده است. کوارتز هیدروترمال (آزمایشگاهی) از نظر ترکیب، کوارتز است، اما منشأ زمین‌زاد ندارد. پاکی غیرعادی، یکدستی افراطی رنگ و نبود هرگونه درگیری طبیعی از نشانه‌های معمول آن است. اگر فروشنده چند سنگ کاملاً یک‌شکل، یک‌رنگ و با پاکی غیرعادی داشت، احتمال آزمایشگاهی بودن بسیار بالاست؛ در چنین مواقعی باید حساس شوید. برای همین است که هنگام خرید، انتخاب فروشنده‌ای که اکسسوری‌ های سنگ طبیعی ارائه می‌دهد، اهمیت زیادی دارد.

روش‌های خانگی و بی‌خطر برای تشخیص کوارتز اصل

در خانه و بدون ابزار حرفه‌ای هم می‌شود سرنخ‌های خوبی به‌دست آورد. لمس اولیه یکی از ساده‌ترین‌هاست؛ کوارتز به دلیل ساختار معدنی‌اش کمی خنک‌تر از دمای محیط حس می‌شود، در حالی که رزین و پلاستیک معمولاً حس گرمی دارند. بررسی با ذره‌بین ۱۰ برابر، شما را وارد دنیای درگیری‌های طبیعی می‌کند: رگه‌های مویی، ابرشدگی‌ها، دانه‌های معدنی ریز و زونینگ رنگی جزئی، همه نشانه‌هایی هستند که در شیشه و رزین دیده نمی‌شوند یا به شکلی متفاوت بروز می‌کنند. تست خط انداختن روی شیشه—با احتیاط—می‌تواند کمک‌کننده باشد: کوارتز غالباً بر شیشه خط می‌اندازد ولی از انجام این کار روی سطح صیقلی و ارزشمند خود سنگ خودداری کنید و در صورت لزوم از لبه پنهان یا قطعه بی‌ارزش‌تر استفاده کنید. «ها کردن» نیز—اگرچه قطعی نیست—گاهی اختلاف رفتاری بین شیشه و کوارتز نشان می‌دهد؛ بخار روی شیشه دیرتر می‌نشیند و دیرتر محو می‌شود، در حالی که کوارتز سریع‌تر شفاف می‌شود. اگر عینک آفتابی پلاریزه دارید، چرخاندن آرام سنگ در برابر نور می‌تواند تفاوت‌های ظریف رفتار نوری را نشان دهد؛ کوارتز تک‌محوری است و با کمی تمرین این تفاوت‌ها را بهتر می‌بینید. ترکیب نتایج چند تست، همیشه از اتکا به یک تست بهتر است.

تشخیص کوارتز طبیعی از آزمایشگاهی؛ جایی که «بیش از حد عالی بودن» مشکوک می‌شود

سنگ‌های هیدروترمال معمولاً چنان پاک و یکنواخت‌اند که برای چشم آموزش‌دیده «طبیعی» به نظر نمی‌رسند. نبود هرگونه درگیری میکروسکوپی، نبود زونینگ رنگی در آمیتیست یا اسموکی، و سری‌های چندتایی با کیفیت کاملاً برابر، شواهدی هستند که به منشأ آزمایشگاهی اشاره می‌کنند. البته برخی کوارتزهای طبیعی هم بسیار تمیزند، اما معمولاً در تصاویر بزرگ‌نمایی یا زیر لوپ، ردی از زندگی زمین‌زادشان دیده می‌شود؛ رگه‌های بسیار ظریف، ذرات معدنی محبوس، یا تغییرات نامحسوس در شدت رنگ. اگر فروشنده صادق باشد، باید منشأ و هرگونه فرآوری (حرارت، رنگ، پرتودهی) را در فاکتور ذکر کند.

رنگ‌شدگی و حرارت‌دهی؛ چطور به‌موقع متوجه شویم

رنگ‌شدگی اغلب با یکنواختی بیش از حد رنگ لو می‌رود. در رشته‌های مهره‌ای، به سوراخ‌ها و ترک‌های سطحی نگاه کنید؛ تجمع رنگ یا نفوذ آن در درزها نشانه واضحی است. رز کوارتز بسیار شفاف با صورتی تند، احتمالاً یا رنگ‌شده است یا مصنوعی. در مورد سیترین، اشباع نارنجی تندِ ارزان‌قیمت معمولاً محصول حرارت‌دیدگی آمیتیست است. تفاوتی ندارد دنبال آمیتیست اصل باشید یا رز کوارتز طبیعی؛ دیدن گرادیان ملایم، تغییرات جزئی و «ناهماهنگی‌های طبیعی» اغلب خبر خوبی است، چون طبیعت به ندرت خروجی ۱۰۰٪ یکنواخت تولید می‌کند.

نکات خرید مطمئن؛ از vitrin تا فاکتور

خرید از فروشنده معتبر نصف راه است. فروشگاه یا گالری‌ای را انتخاب کنید که امکان مشاوره واقعی، ارائه تصاویر با کیفیت از چند زاویه و در نور سفید، و سیاست بازگشت یا تعویض مشخص داشته باشد. اگر قطعه ارزشمند است، بخواهید نوع سنگ، منشأ (طبیعی/آزمایشگاهی) و هر نوع فرآوری (حرارت، رنگ، پرتودهی) در فاکتور درج شود. تجربه مشتریان دیگر را بررسی کنید و از مقایسه قیمت‌ها نترسید؛ اختلاف قیمت همیشه بد نیست—گاهی نشان‌دهنده خدمات پس از فروش بهتر، تراش دقیق‌تر یا منشأ مطمئن‌تر است. از صفحات ناشناس بدون آدرس، شماره تماس معتبر و سابقه قابل پیگیری دوری کنید؛ حتی اگر عکس‌ها فریبنده باشند، ریسک ناهماهنگی بین تصویر و واقعیت بالا است.

دوام و نگهداری؛ چرا کوارتز انتخابی هوشمندانه برای استفاده روزمره است

سختی ۷ کوارتز باعث می‌شود برای حلقه، آویز و دستبند انتخابی با دوام باشد، اما به این معنا نیست که شکست‌ناپذیر است. ساییدگی ناشی از تماس مداوم با سطوح زبر یا برخورد با سنگ‌های سخت‌تر می‌تواند به مرور ردهایی ایجاد کند. بهترین روش تمیزکاری استفاده از آب ولرم، صابون ملایم و یک مسواک نرم است؛ پس از شستشو، با دستمال بدون پرز خشک کنید. از شوک‌های حرارتی ناگهانی—مثل گذاشتن سنگ سرد زیر آب خیلی داغ—پرهیز کنید. هنگام ورزش‌های تماسی یا کارهای مکانیکی سنگین، زیورآلات را دربیاورید. برای نگهداری، کیسه پارچه‌ای نرم یا جعبه‌های دارای خانه‌های جداگانه کمک می‌کند که سنگ‌ها همدیگر را خط نیندازند.

قیمت‌گذاری منطقی؛ چه چیزهایی رقم نهایی را بالا و پایین می‌کند

رنگ و کمیابی، پاکی و کیفیت تراش، اندازه، همسانی جفت‌ها (برای گوشواره)، منشأ و برند گالری، و فرآوری‌های انجام‌شده، عوامل اصلی قیمت هستند. سیترین طبیعی تمیز و طلایی‌ملایم، یا آمیتیست با بنفش عمیق و بدون تیرگی‌های مزاحم، به شکل طبیعی گران‌تر از نمونه‌های رنگ‌شده یا حرارت‌دیده است. تراش دقیق که زوایا را درست نگه داشته و نور را خوب بازتاب می‌دهد، جلوه‌ای پرنور و زنده می‌دهد و قیمت را بالا می‌برد. منشأ شفاف و خدمات پس از فروش روشن—مثل امکان تعویض در صورت اثبات بدل بودن—هرچند ممکن است قیمت را کمی بالا ببرد، اما ارزش آرامش خاطر شما را دارد.

اشتباه‌های رایج خریداران و راه‌حل عملی

یکی از خطاهای رایج اتکا به یک تست است؛ هیچ آزمونی به‌تنهایی جواب قطعی نمی‌دهد. نتیجه دقیق زمانی حاصل می‌شود که لمس، مشاهده با ذره‌بین، مقایسه رنگ و پاکی، و توجه به قیمت و سیاست‌های فروشنده با هم جمع‌بندی شوند. دومین اشتباه، شیفتگی به «کمال ظاهری» است؛ نمونه بیش از حد تمیز و یکنواخت با قیمت پایین، نشانه خطر است. سومین اشتباه، نپرسیدن درباره فرآوری‌هاست؛ حرارت‌دادن در سنگ‌های رنگی رایج است و دانستن آن حق شماست. راه‌حل‌ها ساده‌اند: نور طبیعی و عکس‌های باکیفیت بخواهید، لوپ یا ذره‌بین ساده تهیه کنید، منشأ و فرآوری را در فاکتور قید کنید، و از فروشندگان با هویت و پاسخ‌گویی واقعی خرید کنید..

راهنمای خرید مرحله‌به‌مرحله

• پیش از خرید، دقیق مشخص کنید دنبال کدام نوع هستید—آمیتیست، سیترین، رز کوارتز، اسموکی یا کریستال شفاف—و بودجه‌ای واقع‌بینانه تعریف کنید.
• به سراغ فروشندگانی بروید که تصاویر روشن از چند زاویه، توضیح منشأ و فرآوری، و سیاست بازگشت مشخص ارائه می‌کنند.
• نمونه‌های مشابه را مقایسه کنید؛ اگر یکی «بیش از حد عالی» و ارزان بود، به منشأ شک کنید.
• از فروشنده بخواهید نوع سنگ و هرگونه فرآوری در فاکتور قید شود. پس از دریافت، همان روز با نور سفید و ذره‌بین بررسی کنید و در صورت مشاهده تناقض، از حق بازگشت استفاده کنید.
• برای قطعات گران‌تر، گواهی اصالت از مرجع گوهرشناسی معتبر می‌تواند خیال شما را کاملاً راحت کند.

[mindup_cards ids=”67464,12656″]

جمع‌بندی

تشخیص سنگ کوارتز اصل، مهارتی است که با کمی دانش پایه و تمرین مشاهده‌گری به‌راحتی به دست می‌آید. وقتی سختی حدود ۷، جلای شیشه‌ای، نبود حباب‌های گرد، حضور زونینگ رنگی طبیعی در برخی انواع، و رفتار نوری و وزنی منطقی را کنار هم قرار دهید، تصویر روشنی از اصالت می‌بینید. نمونه‌های آزمایشگاهی و رنگ‌شده معمولاً با یکنواختی افراطی و پاکی غیرعادی خود را لو می‌دهند و بدل‌های شیشه‌ای یا رزینی با حباب، صدای برخورد و حس گرمای متفاوت، قابل تشخیص‌اند. اگر منشأ شفاف، فاکتور دقیق و امکان بازگشت را در اولویت بگذارید، تجربه خرید شما امن و دلنشین خواهد بود؛در این‌صورت کوارتز با دوام و زیبایی همه‌جوره‌اش، سال‌ها همراه شما می‌ماند.